การนำข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการประเมินน้ำท่วมมาทับซ้อนกับแผนที่ระบบไฟฟ้าของ กฟภ. จะทำให้รู้ว่าใครถูกน้ำท่วมบ้าง ทำให้ประเมินได้ว่าจุดนี้มีมิเตอร์อยู่กี่ตัว ต้องนำคนเข้าไปกี่คน และจะทำงานเสร็จในกี่วัน ซึ่งสามารถประเมินเบื้องต้นได้เลย จากรูปแบบของข้อมูลตรงนี้จะสามารถแจ้งได้ว่าสามารถกู้คืนไฟฟ้าได้ในกี่วัน ตามจำนวนคน ตามจำนวนมิเตอร์ แต่ต้องยอมรับว่าระดับผลกระทบแต่ละที่ไม่เท่ากัน เพราะน้ำท่วมความสูงไม่เท่ากัน ซึ่งเราจะต้องแบ่งเขตว่าตรงไหนที่จะเข้าไปแก้ไขก่อน แล้วก็ทยอยทำเป็นแผน ๆ ไป ทำให้บ้านที่น้ำลดแล้วมีไฟฟ้าใช้ได้

“กฟภ. ได้มีการพัฒนาแอปพลิเคชันขึ้นมาเพื่อจะตรวจสอบว่าพื้นที่ใดบ้างได้มีการแก้ไขเรียบร้อยแล้ว และนำมาเรียงซ้อนกับระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) เพื่อให้ทราบว่าส่วนไหนที่ทำไปแล้วจะไม่ทำซ้ำ แก้ไปแล้วจะไม่เข้าไปแก้ซ้ำ ทำให้ผ่านปัญหาไปได้ 100% เพราะต้องเข้าใจก่อนว่าในที่ที่น้ำท่วมเราจะต้องรีบเข้าไปจัดการเชื่อมไฟฟ้า และทำให้ชาวบ้านในพื้นที่มีไฟฟ้าชั่วคราว เพื่อให้ประชาชนได้ใช้และสามารถเข้ามาเก็บของจัดการทรัพย์สินของเขาได้ก่อน เพราะเราเข้าใจว่าเมื่อน้ำลดแล้ว ทุกคนอยากที่จะเข้าบ้านก่อนทั้งนั้นเพื่อไปจัดการของที่อยู่ในบ้านให้เรียบร้อยก่อน เมื่อพื้นที่พร้อม ระบบบริหารจ่ายไฟของ กฟภ. ซึ่งเชื่อมกับข้อมูล GIS สามารถสั่งจ่ายไฟคืนได้ทันที ทำให้ขั้นตอนฟื้นฟูทำได้เร็วขึ้น”

การใช้เทคโนโลยี GIS ถูกใช้ใน 3 ระดับ ได้แก่ ระดับยุทธศาสตร์ (Management) ทั้งการทำ Dashboard ภาพรวม และรวบรวมสถานะการจ่ายไฟแบบ Real-time ระดับปฏิบัติการ (Operation) ใบงานผูกกับพิกัดบ้าน รายงานผลผ่านมือถือ และฉายภาพก่อน ระหว่าง-หลังปฏิบัติงาน ระดับทรัพยากร (Resource) บริหาร Power Kit คลังพัสดุ และคาดการณ์ความต้องการรายวัน ซึ่งถือว่าเป็น “ศูนย์กลาง” ของทั้งโครงการ โครงสร้างแบบ 3 ระดับนี้ทำให้ GIS ไม่ได้เป็นเพียงแค่เครื่องมือดูแผนที่ แต่เป็น “ระบบกลาง” ที่เชื่อมข้อมูลเพื่อการตัดสินใจ และบริหารทรัพยากรของหน่วยงานเข้าด้วยกันแบบไร้รอยต่อ

ระบบดังกล่าวยังเข้ามาช่วยในการเก็บข้อมูลเพื่อให้นำไปใช้รายงานตัวเลขผู้ได้รับผลกระทบได้ เนื่องจากมีประชาชนหลายรายที่เมื่อได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์น้ำท่วมซ้ำซ้อนมาหลายปีแล้ว อาจจะมีการย้ายพื้นที่อยู่อาศัย ทำให้ กฟภ. เห็นตัวเลขผู้ใช้ไฟในส่วนนี้ ผ่านระบบดังกล่าว ขณะเดียวกันในช่วงเวลาที่เกิดสถานการณ์นั้นรัฐบาลในช่วงนั้นมีคำถามถึงการเข้าไปดูแลฟื้นฟูผู้ได้รับผลกระทบ และมีการเร่งรัดให้เข้าไปช่วยเหลือและกู้คืนไฟฟ้าให้กลับมา 100% ได้ เมื่อ กฟภ. มีระบบนี้จึงสามารถตอบคำถามได้อย่างชัดเจนและมั่นใจว่ามีผู้ใช้ไฟได้กู้คืนกลับมาเท่าไหร่

เทคโนโลยี GIS กับการทำงานของ กฟภ.

นายพงศกร กล่าวว่า ข้อมูลที่อยู่ในระบบ GIS ทำให้ประเมินได้ว่าจะต้องใช้คนเท่าไหร่ รวมถึงระยะเวลาในการเตรียมการลดลง ทำให้องค์กรไม่จำเป็นต้องเพิ่มคนมากกว่านี้ ทั้งที่จำนวนผู้ใช้ไฟฟ้าในช่วง 20 ปี เติบโตขึ้นมาไม่ต่ำกว่า 4 เท่า แต่บุคลากรที่ทำงานก็ไม่ได้เพิ่มขึ้น 4 เท่าตามมา ซึ่งหมายความว่าในมุมมองของการใช้เทคโนโลยี องค์กรสามารถลดต้นทุนเรื่องของทรัพยากรคนลงไปได้ ซึ่งสะท้อนชัดว่า GIS กลายเป็นตัวช่วยเพิ่มประสิทธิผลของบุคลากรในยุคงานหนัก–คนเท่าเดิม”

ในช่วงแรกที่เลือกใช้งานก็เพื่อให้เกิดการบริหารที่เหมาะสม โดยเฉพาะเรื่องของการเก็บข้อมูลเรื่องทรัพย์สิน และอุปกรณ์ของ กฟภ. ไม่ว่าจะเป็นระบบไฟฟ้า มิเตอร์ไฟ เสาไฟ สายไฟทั้งหมดให้เข้ามาอยู่ในระบบดิจิทัล และปัจจุบันก็สามารถเก็บข้อมูลทั้งหมดได้ครบถ้วน ทำให้เวลามีปัญหาอะไรก็จะได้รับทราบถึงปัญหาเบื้องต้น สามารถบริหารจัดการได้ครอบคลุมและลดค่าใช้จ่ายได้ เนื่องจากในอดีตการออกไปสำรวจพื้นที่อาจจะต้องใช้ระยะเวลาและต้นทุนสูง เพราะจะต้องมีการออกไปครั้งแรก นำข้อมูลกลับมาวิเคราะห์วางแผน เพื่อจะออกไปแก้ไขอีกรอบ แต่เมื่อมีระบบนี้เข้ามาก็สามารถทำให้เรารู้ได้ว่า เบื้องต้นจะต้องเตรียมการอย่างไร

“คล้าย ๆ กับเราสั่งของออนไลน์ ซึ่งการใช้อี-คอมเมิร์ซสะดวกที่ว่า คุณสามารถเลือกของทุกอย่างแล้วก็เทียบราคาได้โดยที่คุณไม่ต้องวิ่งไปตามร้านขายสินค้าทุกร้าน การทำงานนี้ก็เหมือนกันเราไม่จำเป็นจะต้องวิ่งออกไปเรื่องเทียบราคา และกลับมาพิจารณาว่าจะต้องซื้อเจ้าไหน แต่สามารถตัดสินใจได้เลยผ่านมือถือ เช่นเดียวกันกับเวลาที่มีปัญหาเรื่องไฟฟ้า เราจะรู้สภาพความเป็นมาก่อนและสามารถจะเปรียบเทียบได้เบื้องต้น แต่อาจจะต่างจากการช้อปปิ้งตรงที่เมื่อเราทราบข้อมูลเบื้องต้นแล้ว ทีมงานของ กฟภ. จะต้องลงไปปฏิบัติงานในพื้นที่จริงเท่านั้น”

“นอกจากนี้ กฟภ. ก็พยายามจะเอาข้อมูลดังกล่าว ไปใช้เพื่อการวิเคราะห์แผนการทำงานในอนาคต เช่น ปัจจุบันองค์กรเดินหน้าไปในเรื่องของการติดตั้งแผงรับพลังงานแสงอาทิตย์(Solar Cell) รวมถึงสถานีชาร์จยานยนต์ไฟฟ้า (EV Charging Station) กฟภ. ก็จะนำข้อมูลเหล่านี้มาประกอบการตัดสินใจ ซึ่งจะทำให้รู้ข้อมูลพื้นฐานที่ต้องการอย่างเช่นโครงสร้างพื้นฐานที่องค์กรมีอยู่ ปริมาณการใช้ไฟฟ้า รวมถึงจะทำให้รู้ว่าส่วนไหนจะต้องเข้าไปปรับปรุง เพื่อรองรับแผนงานต่าง ๆ ทำให้ง่ายและสะดวกในการวางแผนมากขึ้น”

“ท้ายที่สุด GIS ไม่ได้ส่งผลเฉพาะต่อกระบวนการภายในองค์กร แต่ยังแปรผลลัพธ์ไปถึงประชาชนโดยตรง เพราะยิ่งข้อมูลแม่นยำ การจ่ายไฟคืนเร็ว การเข้าถึงประชาชนเร็ว ยิ่งช่วยให้ชาวบ้านกลับเข้าบ้าน ทำความสะอาด และเริ่มต้นชีวิตใหม่ได้ไวขึ้น ซึ่งสะท้อนว่าบทบาทของ GIS ไม่ได้จำกัดอยู่ที่เทคโนโลยี แต่คือส่วนหนึ่งของการฟื้นฟูอย่างแท้จริง”

ต้องยอมรับว่าวิกฤตที่ผ่านมาไม่ใช่เพียงบททดสอบความอดทน แต่แสดงให้เห็นถึงทางเลือกและทางรอดที่ยั่งยืน ในวินาทีที่ถนนกลายเป็นคลองและไฟฟ้าถูกตัดขาด ‘การทำงานร่วมกับระบบ’ คือหัวใจสำคัญที่ทำให้ภารกิจไม่หยุดชะงัก และพิสูจน์ได้ว่าหัวใจของการฝ่าวิกฤตอยู่ที่การเลือกใช้เทคโนโลยีและการออกแบบระบบให้สอดรับกับศักยภาพของคน เพื่อสร้างความยืดหยุ่นที่พร้อมรับมือกับทุกความไม่แน่นอนในอนาคต